Bursa'da barajlar ne durumda?

Evliya Çelebi’nin ‘Seyahatname’sinde, ‘Su ve havasının güzelliğinden Bursalıların yüzü kırmızıdır. Velhasıl Bursa sudan ibarettir’ sözleriyle tanımladığı Bursa, artık su şehri tanımını yitirmeye başladı. Nüfusu 3 milyon 271 bin olan kentin içme suyu ihtiyacını karşılayan 43 milyon metreküp su hacmine sahip Doğancı Barajı’ndaki su seviyesi yüzde 10 olarak ölçüldü. 2007 yılında faaliyete giren, 60 milyon metreküp su kapasiteli Nilüfer Barajı’nda ise yüzde 2 su var. Şifalı kaplıcalarıyla dünyada adından söz ettiren şehirde, yer altı su kaynaklarının derinliği de kuraklığa bağlı olarak yıllar içinde 10 metreden 250 metreye kadar inerken, kentteki su kaynaklarının ana damarı olan Uludağ’daki kar örtüsü ise son 10 yılda yüzde 50’ye varan oranda azaldı.

‘SU SİGORTASI’ ULUDAĞ’DA KAR ÖRTÜSÜ 10 YILDA YÜZDE 50 AZALDI

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na bağlı Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün 1 Ekim 2024-30 Eylül 2025 dönemini kapsayan ‘2025 Su Yılı Raporu’na göre, metrekareye düşen ortalama yağış miktarı 422,5 milimetre olarak, uzun yıllar ortalamasının yüzde 26 altında kaldı. Bu değer son 52 yılın en düşük seviyesi olarak kayıtlara geçerken, Bursa’nın en önemli su kaynağı ve ‘su sigortası’ olarak kabul edilen Uludağ, iklim değişikliğinin yıkıcı etkilerinin en sert şekilde hissedildiği bölgelerin başında geliyor. Artan sıcaklıklar ve düzensizleşen yağış rejimi, son 10 yılda dağdaki kar örtüsünün yüzde 50’ye varan oranlarda azalmasına neden oldu. 2015 yılında 266 gün boyunca karla kaplı olan ve 187 santimetre kar kalınlığına ulaşan zirve, 2024’te sadece 100 gün kar tutarken, maksimum kalınlık 93 santimetreye kadar geriledi. 2025’in ilk 6 ayında kar kalınlığı anlık olarak 131 santimetreye gelse de artan sıcaklıklar nedeniyle erime hızı endişe verici boyutlara ulaştı.

‘ARTIK BURSA SU ŞEHRİ DEĞİL’

21 Ocak itibarıyla kar kalınlığının 78 santimetre olarak ölçüldüğü Uludağ’daki su kaynaklarının yeterince beslenememesinin de kentin içme suyu ihtiyacını karşılayan barajlardaki su seviyesinin hızla düşmesine yol açtığını söyleyen Bursa Büyükşehir Belediye Başkanı Mustafa Bozbey, “Artık Bursa su şehri değil. Bugün itibarıyla dahi hem Doğancı Barajımızda hem Nilüfer Barajımızda su seviyeleri halen düşük. Nilüfer Barajı’nda yüzde 2 seviyesinde, Doğancı Barajı’nda yüzde 10’lar seviyesinde, daha yüzde 10’lara yeni eriştik. Ocak ayının neredeyse yarısını geçtik. Yani evet kar var, öyle görünüyor. Kar yağışı görünüyor, yağmur görünüyor. Ama halen daha toprak doymadı. Çünkü kuraklığın getirdiği etkiyle birlikte toprak halen daha kendini doyuramadı. Onun için tasarrufun önemli olduğu vurgusunu yapıyoruz. Onun için suyun kıymetli olduğunun vurgusunu yapıyoruz. Ve Bursalılar bu konuda son derece duyarlı davrandılar” diye konuştu.

‘GÜNLÜK KULLANIM 525 BİN METREKÜPTEN 430 BİN METREKÜPE DÜŞTÜ’

1 Eylül’de Çınarcık Barajı’ndan Dobruca İçme Suyu Arıtma Tesisi’ne günlük 110 bin metreküp suyu aktaracak olan baypas hattını devreye almalarına rağmen, kentte 1-28 Ekim tarihleri arasında planlı su kesintisi uygulamak zorunda kaldıklarını söyleyen Bozbey, “Bursalılara teşekkür ediyorum, su tasarrufu konusunda neler yapmaları gerektiğini, suyu tasarruflu kullanmaları gerektiğine dair bilgilendirmeler yaptığımızda bunun karşılığını aldık. Su kesintisiyle birlikte 520-525 bin metreküp civarındaki su tüketimimiz birdenbire 430 binlere düştü. Bu sevindirici bir şey. Belki üzüntü duyduk suyun kesilmesiyle birlikte ama bir kültür de oluştu, bir bilinç oluştu Bursalılarda. Ben Bursalıların her birine teşekkür ediyorum. Bakın su kesintisi yok. Ama halen daha 430 bin metreküp civarına düşen o tasarrufla, o su kesintisiyle birlikte olan o düşüş halen devam ediyor. Halen daha şu anda 430 bin seviyesinde günlük tüketimimiz korunuyor. Demek ki suya daha farklı bakmaya başladık, suyun kıymetini anlamaya başladık. Ama tekrar söylüyorum. Bursa artık su şehri değil” ifadelerini kullandı.

ÇINARCIK BARAJI ARITMA TESİSİ MAYISTA AÇILACAK

Çınarcık Barajı ile ilgili arıtma tesisinin açılışının mayıs ayında yapılacağını söyleyen Bozbey, “Mayıs ayında bu açılışı yaptıktan sonra biraz nefes alacağız. Ama bu demek değildir ki Bursa bundan sonra su sorunu ileride yaşamayacak. Hayır, çünkü dünya bu sorunu yaşıyor. Biz başka projeleri, başka tedbirleri almak zorundayız. Ve bugünden bu tedbirleri yaşama geçirip, bu projeleri bugünden hazırlayıp, yarını düşünmek zorundayız. Çünkü bilim insanları bunu açık açık söylüyorlar. Örneğin aralık ayında, yine bilim insanlarının söylediği 2026 yılı 2025 yılından daha sıcak geçecek diyorlar. Biz buna göre de hazırlık yapmak zorundayız” dedi.

‘MEVCUT SUYUMUZUN YÜZDE 70’İ TARIMDA KULLANILIYOR’

Bursa’nın mevcut suyunun yüzde 70’inin tarımsal sulamada kullanıldığını hatırlatan Bozbey, vahşi sulamayla ilgili çiftçilere de uyarıda bulunup, şunları söyledi:

“Artık park, bahçelerimizi işlenmiş suyla sulamamamız gerekiyor. Onları başka kaynaklardan sulamamız gerekiyor. Örneğin Büyükşehir Belediyesi olarak biz geçen yıldan hatta 2024’te başladığımız çalışmalarla birlikte büyük parklarımızı olduğu gibi yer altından su çekerek ya da yanında bir kaynak varsa o kaynaktan yararlanarak onları sulama projelerine dönüştürmeye başladık. Ve bunu artırarak da devam ettiriyoruz. Mevcut suyumuzun yüzde 70’i tarımda kullanılıyor. Yüzde 15’i konutlarda kullanılıyor, yüzde 15’i sanayide kullanılıyor. Yüzde 70 çok önemli bir kesim. Gerçekten tarımda artık vahşi sulamadan uzaklaşmamız gerekiyor. Geçen yıl 14 milyon metre damlama hortumu dağıttık. Damlama su yapılsın diye. Bu yıl daha fazla dağıtacağız. Sebebi artık çiftçimiz daha az suyla daha fazla verim alsın ama su yerine gitsin. Yani o meyvenin, o sebzenin köküne gitsin. Bu da yetmeyecek. Bununla birlikte Bursa’da biz ürettiğimiz ürünlerin değişimini de gündeme getirmemiz lazım. Yani fazla suya ihtiyaç duyacak ürünlerden kaçınıp, tam tersine daha az suya ihtiyaç duyacak ürünlere yönelmemiz gerekiyor. Biz şu anda ağaçlandırma çalışmalarında da onu planlıyoruz. Daha az suya ihtiyaç duyacak ağaçları, fideleri dikmeye özen gösteriyoruz.”

‘1 DAKİKADA 4 LİTRE SU TASARRUFU SAĞLADIK’

Okullarda hayata geçirdikleri ‘akıllı musluk’ uygulamasıyla 1 dakikada 4 litre su tasarrufu sağladıklarını söyleyen Bozbey, “Biz artık konutlarda da bunun yapılması tarafındayız. Okulların hemen hemen tamamına yakınında bu projeyi tamamladık. Belki birçoğu farkında değil. Ancak o perlatör dediğimiz o aleti takarak o musluğa, 1 dakikada 5 litrelik bir bidonu doldurabiliyordu daha öncesinde. Şimdi bu perlatörü taktıktan sonra 1 dakikada ancak 1 litre su akıtıyor. Bu da bakın yüzde 80 tasarruf demektir. Çocuğumuz hem o kültürü alıyor şu anda suyun kıymetini öğreniyor. Aynı zamanda da az suyla yine aynı işlevi yapıyor, ellerini yıkıyor. Bunları tamamen ücretsiz dağıttık, arkadaşlarımız monte ettiler. Ama bunun yanında evlerle ilgili de bir çalışma yapıyoruz. Devamı da gelecek bunların. Çünkü evlerde de su tasarrufuna yönelik o projenin uygulanması tarafındayız ki çünkü çeşmeyi açtığımızda bizim ihtiyacımızdan çok daha fazla su lavabodan gidiyor. Yani ihtiyacımız kadarını kullanalım” diye konuştu. (DHA)