Yüz Maymun Etkisi

Japonya’da Koshima Adası’nda bilim insanlarının beslediği maymunlardan biri olan İmo, yiyeceği tatlı patatesi tesadüfen suya düşürür ve kumlarından arınan patatesin daha lezzetli olduğunu keşfedince o günden itibaren patateslerini yıkayarak yemeye başlar. Bunu gören diğer maymunlar da patatesleri yıkayarak yemeye başlarlar. Bir müddet sonra “Kritik Kütle” diye adlandırılan yüzüncü maymunun patatesleri yıkayarak yemeye başlamasının ardından bir sıçrama yaşanır ve aynı anda çevre adalardaki maymunlar da patateslerini yıkayarak yemeye başlarlar. İlk kez böyle bir olayı gözlemleyen bilim insanları, bu adalar boyunca uzanan bir tür morfogenetik yapı ya da alanın varlığı nedeniyle maymunların aralarında iletişim kurduklarını öne sürerler.

Morfik Rezonans adı verilen bu fenomen yalnızca maymunlar için geçerli değildir elbette. Morfik rezonansın varlığı insan davranışlarını yönlendiren bir manipülasyon aracı olarak da karşımıza çıkar. 

Günümüzde sosyal medyada yüksek voltta söylemleri ile sağlık, ilişkiler, ekonomi vb. konularda sürekli olumsuzluk pompalayan pseudo pesimistlerin izlenme oranları bir nevi sanal morfik alan gibi çalışır. Onların hedefi seni-beni uyarmak, korumak veya acıyı paylaşmak değildir; aldıkları “like”larla kendi beyinlerindeki dopamini arttırmaktır. 

İlaveten, post-truth’un yapay zekâ ile evliliğinden doğan nur topu gibi çarpıtılmış gerçeklik algısı da gözlerimizi kamaştırmaya devam eder ve kendi gerçekliğimizi sönümlendirir. Hal böyle olunca biriyle olan ilişkimizi bir dakikalık yargı üzerinden etiketleyebilir, sağlığımızla ilgili ufak bir problemi amansız bir hastalıkla ilişkilendirebiliriz vs. 

Bu noktada da beyindeki ayna nöronlar, plasebo-nosebo etkisi, özdeşleşim ve kendini gerçekleştiren kehanetin manipülatif gücü önemli roller üstlenir.

Sonuç olarak konuşanı, dinleyeni, inananı arttıkça olumsuzlukların gerçeğe dönüşme potansiyeli yükselir. 

İşte bu yüzden!

Pseudocunun sanrısı, olmasın zihninde yankısı.

Sen sen ol! Yüzüncü maymun olma. Üç maymunu oyna!

Mizaru gibi kötü gözle bakma!
Kikazaru gibi, kötüyü dinleme! 
İwazaru gibi kötü söz söyleme!