Mimari Yapı Beynin Yapısını Değiştirebilir mi?

Mekân ve insan arasındaki korelasyondan temellenen “nöromimari” paradigması yapılı çevrenin insanın duygusal ve davranışsal süreçlerine etkisini araştırır. İnsan beyni çevresini algılarken dış dünyadan gelen uyaranlar ve zihinsel süreçler ile algı şekillenir.

Renk, doku, form, koku, ses gibi mekânsal tetikleyiciler duyular yoluyla beyne iletilirken; bilinçdışı kodlar, sosyo-kültürel alt yapı, dinsel öğeler, çocukluk anıları, travmalar, epigenetik faktörler, somatik işaretleyiciler, hormonlar, ayna nöronlar gibi fenomenler, algıyı dolayısıyla insanın duygusal ve davranışsal dışavurumunu şekillendirir.

Sinirbilim araştırmalarında, bilgiyi bilinçli bir şekilde işleme yeteneği, bilinçsiz işleme yeteneğinin %1'inden daha az olduğu tespit edilmiştir. Bu da , uyaranların neredeyse tamamının bireyleri bilinçdışı düzeyde etkilediği anlamına gelmektedir. Bilinçli algı düzeyinde algılanamayan bu tetikleyiciler mekânın manüpilatif gücünün bir göstergesidir. “Mekânsal manipülason” (spatial manupilation) diye tanımladığım bu olguyu olumlu mesajlar içeren bir noktaya taşımak nöromimari paradigmasının temel konularından biridir. Ayrıca olumlu mesajlar içeren “plasebo mekân” ların ve zenginleştirilmiş çevreden doğan “mekânsal plastisite”nin “iyi hissetmeye” ve beyin gelişimine katkıları yadsınamaz bir gerçektir.

Beynin bağlantı, bir anlamda mimari şeması -plastisite özelliğinden dolayı- her an değişebilme ve yeni şemalar oluşturabilme yeteneğine haizdir. Buraya bir aforizma yakışır: “Yaratılan her yeni gün yeniden yaratılırız ve her yeni günü yeniden yaratırız.” Bu sadece metafizik veya spiritüel bir anlam ihtiva etmez. Zenginleştirilmiş çevredeki sağlıklı, eğitsel, yaratıcılığı pekiştirici duyusal uyaranlar beynin plastisite yeteneği sayesinde nöronlar arasında yeni bağlantıların oluşmasına katkı sağlar.  Bu da bilişsel ve tinsel metamorfozu olanaklı kılar.

Gelelim tüm bunların ve araştırmalarımın temelini oluşturan “Tasarım tasarımcısını tasarlar!” paradoksunun beynin plastisitesi ve nöromimariyle ilişkisine: İnsan beynin bir ürünü olan “yapay mimari, beynin mimari yapısını yeniden yapılandırır.” 

Devamı Nöromimari Serisinde…